Al vele jaren lang reconstrueren Henri Dijkmans en Harrie Van de Broek de geschiedenis van de huizen uit het oude stadsgedeelte van Hamont. Hun opzoekingresultaten zijn te vinden in de diverse uitgaven van Grevenbroeker Echo’s. Stilaan hebben ze van bijna elk pand een lijvige beschrijving samengesteld. Tijd nu om met de oude boerderijen van Hamont-Achel, buiten die uit het historische stadsgedeelte gelegen, te beginnen?

Neem nu bijvoorbeeld de boerderij Stuyven, op de Kleine Haart, vlak bij het boskerkhof. Op de oude kaarten van Ferraris (circa 1775) is ze al terug te vinden. Vóór en tijdens de Franse Revolutie was ze bewoond door de familie Diri(k)x. Bij de totstandkoming van het moderne kadaster in 1845 was deze boerderij eigendom van Peter Jan Derickx tot ze in 1856 overging in handen van Adriaan Feyen-Ballings die voor boerderij en ruim 7 hectaren landerijen 7.625 frank neertelde. In 1871 kochten Leonard Lipkens en zijn vrouw Joanna Catharina Reyskens de boerderij voor 7.700 frank. Deze familie kwam uit Beek van de zogenoemde boerderij “Graven”, waar ze in de periode 1861-1871 vijf kinderen kregen waarvan er drie op jonge leeftijd stierven. Vlak daarna verliet de familie Beek, om welke reden dan ook (ik zou het willen weten). In 1884 kocht Leonard Lipkens op de Haart te Hamont ook nog de naastgelegen boerderij van Francis Triki en Francis Boonen voor 3.500 frank en bouwde daarmee zijn boerenbedrijf (twee hoeven tot één geheel gebracht) verder uit. Leonard Lipkens was een “algemeen kiezer” en kon daardoor bij verkiezingen tot 1893 meer dan één stem uitbrengen omdat hij daarvoor ook belastingen betaalde. Uit de bevolkingsregisters van Hamont (1890-1900) leiden we dan ook af dat men goed boerde op de Kleine-Haart; er werkten drie knechten, namelijk Kooken Hendrik, Van Deurzen Dionisius en Scheffers Hendrik en er waren ook drie meiden: Kooken Elisabeth, Beliën Antoinetta en Van Eerd Johanna Maria. Alleen de laatste was in Lieshout geboren, de overige vijf kwamen van Budel. Leonard Lipkens en zijn vrouw hadden maar twee kinderen, dochter Maria Christina werd in de bevolkingsregisters vermeld als “zinneloze”, nu zou men zeggen gehandicapt, ze stierf in 1893, dertig jaar oud. Zoon Hendrik Jacob, Driekske genoemd, trouwde datzelfde jaar met Hendrika Kwanten en liep in de voetsporen van zijn vader. Toen in 1922 Leo Geusens uit Hamont zijn proefschrift (in het Frans) maakte voor landbouwingenieur paste hij dit toe op de boerderij van Driekske Lipkens. Deze had in 1908 zelf een nieuwe boerderij gebouwd met zelfgebakken stenen uit een veldoven die tussen de Schutshoeve en de Kiek-Oet lag. De ingenieur in spee schatte boerderij en bijbehorende gebouwen op 12.000 frank, de gronden waren opgelopen tot 16ha88 waarvan 14 bebouwd. Het paard, de 10 melkkoeien (25.550 liter per jaar) en 6 kalveren, de stier César, de 6 varkens en 40 legkippen (2.500 eieren) werden geschat op 16.500 frank. We geven hier slechts een fragment op van alles wat we over de boerderij te weten kwamen, er werd vermeld welke meststoffen men gebruikte, welke gewassen er gewonnen werden, zelfs de namen van de koeien werden vermeld.

We zijn blij met de plaats die we om de veertien dagen in HAC ter beschikking krijgen maar het is veel te weinig om deze boerderijgeschiedenis volledig uit de doeken te kunnen doen. Het wordt dus hoog tijd om alles goed op een rijtje te zetten voor publicatie in Grevenbroeker Echo’s.

Misschien wil ook u in de geschiedenis van een of andere Hamont-Achelse boerderij duiken?
Elke dinsdagnamiddag of –avond ben je hier welkom voor in het documentatiecentrum Dr. Bussels, Wal 18, Hamont-Achel. Goede begeleiding is verzekerd (elke week circa 15 medewerkers) en koffiepauze is voorzien. .

Enkele stappen die je zelf al kan doen in de voorbereiding:
• Oude foto’s van de boerderij, van haar bewoners.
• Oudere buren interviewen, zo ben je niet meer alleen bij je onderzoek
• Notarisakten en oude documenten verzamelen
• Wat kan je vinden in het documentatiecentrum?

Parochieregisters en burgerlijke stand, kadastergegevens, plannen der buurtwegen, volkstellingen van 1763 en 1796, bevolkingsregisters (zeer interessant voor de huisbewoners), oude kiezerslijsten, notarisakten, oude toponiemen welke u de gelegenheid geven om in de schepenboeken te zoeken tot in de 15de eeuw … en nog veel meer.

Samenstelling Guido Tijskens met dank aan Jaak Aerts en Henri Dijkmans voor verkregen info.

Tags: De Goede Stede

Boeken waren vóór de Franse Revolutie een zeldzaamheid en enkel bestemd voor de hogere klasse. De meeste boeken hadden een religieuze inslag. Uitzonderlijk waren de boeken met culturele onderwerpen. Nog exclusiever waren de grote boeken, in folio-formaat, en geïllustreerd met zogenaamde gravures. Het beroemdste werk uit Belgisch-Limburg en Luik is ongetwijfeld de 5-delige Délices du païs de Liège, gedrukt in 1744 te Luik door de ervaren drukker Everard Kints. De hoofdauteur was een zekere Sauméry, een uitgeweken tot het katholiek geloof bekeerde protestant. Hij werd bijgestaan door ervaren historici.

Deze prachtige set van 5 delen is zeer zeldzaam en een gezocht werk en kan beschouwd worden als een zeer luxueuze reisgids, avant-la-lettre. In deze 5 delen wordt het prinsbisdom Luik zeer nauwkeurig beschreven zoals het in de periode rond 1740 uitzag. Ook enkele bezittingen in het huidig Nederlands-Limburg komen aan bod, zoals Thorn en Maastricht. Wat de Délices du pais de Liège zo beroemd maakte is de aanwezigheid van ruim 200 gravures van alle belangrijke steden uit het land van Luik, belangrijke kerken, kloosters en kastelen.
Remacle Le Loup ging in de jaren 1735-1740 als tekenaar rond in het hele gebied om rustig elk gezicht op de stad, het klooster, het kasteel of het monument "in kaart te brengen". Het resultaat is verbluffend mooi.



Een merkwaardig detail dat men op vele gravures van kloosters en kastelen terugvindt is een rokende schouw. De legende gaat dat wanneer de tekenaar en auteur gastvrij werden ontvangen, de prent van hun eigendom een rokende schouw kreeg. Voor Hamont-Achel maakte Sauméry vijf beschrijvingen: één van de stad Hamont, het dorp Achel, het kasteel Grevenbroek, het Sint-Catharinaklooster te Achel en de oude Achelse Kluis. Nu nog wordt dit oude werk in kringen van historici en deskundigen erg gewaardeerd. Ook elders in Vlaanderen en Nederland werden gelijkaardige boekwerken uitgegeven. De meest bekende is evenwel die van Antonius Sanderus die de huidige provincies West- en Oost-Vlaanderen behandelde. Het Documentatiecentrum Dr. Bussels dat het erfgoed van Hamont-Achel in al zijn vormen wil bestuderen, bewaren en uitdragen heeft één exemplaar van dit meesterwerk kunnen aanschaffen, dat uitzonderlijk tijdens de open-deurdagen op 7 en 8 januari van 13.00-18.00 uur te bewonderen is in haar lokalen op de Wal nr. 18 in Hamont-Centrum. Info: www.hamontachel.com

Tags: De Goede Stede

Horen we onze eigen of een andere gekende familienaam, waar dan ook, dan denken we al meteen: dat is een naam “van bij ons”. Meestal ga je daar niet verder op in maar op de website www.hamontachel.com proberen een aantal familiefanaten het alfabet aan familienamen, uit wat vroeger het oude land van Grevenbroek was, in hun historische context te gieten. Onder de knop “Namen van bij ons” wordt dit werk zichtbaar gemaakt.



Willem-en-Nel-DERICKX-MULKENS-(1896)

Van zo’n vijfentwintigtal families hebben ze reeds een historisch overzicht geplaatst. Alhoewel hiermee reeds een behoorlijk aantal inwoners van Hamont-Achel een goed beeld krijgen van hun familieverleden is dit werk verre van af. Dat er veel interesse is in het familieverleden mag blijken uit de vele bezoeken van de afzonderlijke familierubrieken. De teller bij de adellijke familie Van Grevenbroek is al ruim de 3.000 gepasseerd. Zoveel huidige naamdragers zijn er niet meer van deze familie met blauw bloed, er zijn dus vele zijdelingse bezoekers. Alle computersurfers uit deze regio die op deze naam stoten denken “dat is een naam van bij ons” en nemen nieuwsgierig een kijkje. Bovendien krijgen ze tot hun verbazing een beknopte maar leerrijke tekst over deze familie voorgeschoteld. Want niet alleen namen zijn belangrijk, ook het dagelijks leven van de personen zelf wekt interesse.
De meest populaire familienaam van de reeds behandelde stammen is deze van Van Vlierden. Jan Dirkx, die eerder dit jaar (veel te vroeg) overleed, stelde deze rubriek samen. Zijn moeder hoorde tot deze stam, zijn vader was de gekende vaandeldrager van harmonie Sint-Cecilia. Eigenlijk mogen we Jan Dirkx ook een van de vaandeldragers van de rubriek “Namen van bij ons” noemen. Hij verzamelde een massa gegevens over zijn voorouders, ook over die van zijn vrouw (met de rubriek Sentjens-Zentjens), maar had intussen een zo uitgebreid genealogisch computerbestand opgebouwd dat hij iedereen die hij kon helpen met de nodige data, foto’s en wetenswaardigheden, hiervan kon voorzien. Desnoods ging hij er zelf achteraan. Alles was tot in de puntjes verzorgd verzameld en geregistreerd. Niet alleen wij, maar ook de rubriek “Namen van bij ons” missen de hulp van Jan.
Hij bereidde ook de rubriek over de stam Dirkx, Derikx in de verschillende schrijfwijzen voor. Het waren uiteindelijk allemaal leden van zijn eigen stam. De verschrijvingen van de naam in hun familieverleden kon hij met de nodige archiefdocumenten aantonen. Zijn regelmatige bezoeken, hij woonde in Kessel-Lo, aan ons plaatselijk documentatiecentrum waren steeds goed voorbereid en afgestemd op de hiaten in zijn onderzoek. Sinds zijn dood werd er geen enkele familiekroniek meer toegevoegd aan de website www.hamontachel.com. Zonde!
We kunnen ons echter niet van de gedachte ontdoen dat er nog andere mensen geïnteresseerd zijn in hun familieverleden en die zich geroepen voelen om hun familieverleden eens uit de doeken te doen.. De drempel is misschien nog wat hoog, maar zeker niet onoverkomelijk. Want wie zijn familienaam wil onderzoeken en er een tekst over samen wil stellen kan in het Documentatiecentrum Dr. Bussels aan de Wal 18 in Hamont-Achel terecht. Een enorm archief over Grevenbroek, vele tonnen in gewicht, honderden meters in de rekken, wachten op uw nieuwsgierigheid. Ook van de omliggende gemeenten, de grens hoeft geen hindernis te zijn, zijn boeken en geschriften beschikbaar. Elke dinsdagnamiddag en –avond wordt er gearchiveerd en onderzoek gedaan. Steeds staan er enkele van de 15 à 20 aanwezige vrijwilligers klaar om je bij de eerste stappen van je familieonderzoek te ondersteunen. Om 15 uur is er koffie en een koekje … om hierbij gezellig in iemands familieverleden te duiken. Er zitten nog zoveel familieanekdoten in de hoofden rond de tafel. Hoog tijd om ze (samen) te noteren.

Voor meer info:
Luk Van de Sijpe, tel. 011/44.40.07
Mathieu Schuurmans, tel. 011/64.65.93
Guido Tijskens, tel. 011/62.20.63

Tags: De Goede Stede

Geschied- en Heemkundige Kring "De Goede Stede Hamont" over Den Draad

11 november is een belangrijke feestdag voor België. In 1918 eindigde de vreselijke Grote Oorlog op 11 november om 11 uur. Bijna 5 jaar hadden de geallieerden in de loopgrachten gevochten tegen de Duitse agressor. Maar ook in de rest van België zag de bevolking 'zwarte sneeuw'. Hamont-Achel had bovendien als grensgemeente af te rekenen met een zeer bijzonder oorlogstuig: den draad.

Waarom een draadversperring?
In 1914 viel Duitsland België binnen om Frankrijk via een omsingelingsbeweging uit te schakelen. België verloor hierdoor zijn neutraliteit en raakte geïsoleerd van het neutrale Nederland.
Veel Belgen staken de grens over: de ene om de Duitse bezetting te ontlopen, de andere om zich via Engeland aan te sluiten bij het Belgisch leger aan de IJzer, nog anderen om uit vaderlandsliefde aan spionage te doen. De Duitse overheid besliste daarom in 1915 om de grens tussen België en Nederland hermetisch af te sluiten: een voorloper van het IJzeren Gordijn! De Duitsers gebruikten hiervoor in Hamont-Achel een nog haast onbekende methode: een draadversperring geladen met hoogspanning. Hier noemden ze het de schrikdraad of ‘den draad’.

Het uitzicht van den draad
Den draad bestond uit 5 tot 7 boven elkaar gespannen draden met op de middelste draad zo’n 3.000 volt! Om 'toevallige' passanten te waarschuwen voor deze dodelijke afspanning, hadden de Duitsers aan beide zijden van de hoogspanningsdraad, evenwijdig, een wat minder hoge ongeladen draadversperring aangelegd. Hierdoor was de verbinding met Nederland hermetisch dicht. Bovendien werd de grens ook nog eens bewaakt door veteranen van het Duitse leger. Toch trokken nog zowat 500 personen tussen 1915 en 1918 de grens over: smokkelaars, oorlogsvrijwilligers of spionnen. Er werden handige middelen ingezet, zoals een ton, een ladder...of de draad werd doodgewoon doorgeknipt en de daders vluchten zo snel mogelijk Nederland in. Toch stierven ook aan de grens in Hamont-Achel enkele mensen aan deze gewaagde overtocht: schrijnend was het verhaal van een moeder met kind: in een impulsieve reactie raakte het kind de elektrische draad aan met de onmiddellijke dood als gevolg voor moeder èn kind.
Op verscheidene plaatsen in België, zoals aan de Ezel in Hamont-Achel, zijn reconstructies van deze draadversperringen geplaatst.
Deze geven een duidelijk beeld van de harde realiteit, waarbij de smokkelverhalen van o.m. soldatenbrieven naar het front tot de verbeelding spreken.
Merkwaardig is dat de draadversperring in Hamont-Achel eerst in 1915 werd aangelegd langsheen het kanaal en de spoorwegovergang aan de Quatre-Bras, zodat het grootste gedeelte van Hamont-Achel niet in de Duitse bezettingszone lag en een soort niemandsland werd. Deze toestand was uiteraard onhoudbaar en in 1916 verplaatste men de draadversperring dichtbij de werkelijke grens. De Achelse Kluis werd bij die gelegenheid zelfs voor een deel in twee gesplitst en stukken van de kloostermuur werden daarbij afgebroken. In Hamont-Achel werd op 6 mei 2000 een monument opgericht aan Den Draad, als blijvende hulde aan onze frontsoldaten van de IJzer en aan de slachtoffers van de draad.
Het Documentatiecentrum Dr. Bussels herbergt alle beschikbare documentatie over dit verhaal. U kunt er elke dinsdag terecht, Wal 18 van 13.30-17.00 en van 19.00 tot 22.00 uur.
Contact: lukvds@telenet.be

Tags: De Goede Stede

Eind september verscheen het nieuwe nummer (76) van de Geschied- en Heemkundige Kring "De Goede Stede Hamont". Het eerste artikel bevat getuigenissen uit de bevrijdingstijd van september 1944 in Hamont.

Aan het woord zijn de gebroeders Toon en Piet De Vogelaere, zonen van de toenmalige stationschef te Hamont. Dank zij aantekeningen van Hamontenaar Giel Mans kunnen deze getuigenissen aangevuld worden.
Jaak Aerts heeft een drietal oude gichten uit de periode 1726-1730 op papier gezet over de paardenhandelaar Adam Govaerts, over De Horrick die al dan niet bij Lille hoort en over een opmeting in Achel.
De volgende drie bijdragen zijn van de hand van Mathieu Schuurmans. Hij gaat op zoek naar de oudste sporen van Genenbroek aan de hand van een akte uit 1464, ontdekt bij het archiveren van het kerkarchief van Achel.
In 1819 heerste er te Achel een mollenplaag en de gemeenteraad nam toen een aantal maatregelen. Maar ook al eerder had Achel al een hele geschiedenis achter de rug wat betreft mollenplagen. Van 1740 tot het einde van de achttiende eeuw kunt u veel vernemen over deze plagen.
De kring ontving onlangs een prijsboek dat Christiaan Reyners uit Sint-Huibrechts-Lille, de latere deken van Hamont, in 1844 op de plechtige prijsuitreiking van het Luikse Seminarie onving. Hij is vooral bekend gebleven als "Le Petit savant de la Campine" en die zich vooral bewoog op het terrein van de godgeleerdheid, van de geschiedenis en van de leer der kruiden.
Deze natuurkenner wist ook de smaak van lijsters te waarderen en ook hoe hij deze moest vangen. Een schets van een dergelijke lijster-strik is afgebeeld. De auteur van het artikel is Harry Van de Broek.

Van hem is ook het artikel over "De Waag en de eerste der Zusters Jozefienen te Achel". Wie was deze zuster? In nummer 74 verscheen een artikel over oud-Hamontenaar Harrie Van Balen. Zijn broer Richard heeft nog een aantal aanvullingen doorgestuurd, die nu verschijnen. Tot slot is er een uitgebreide "Goed om te weten" met nieuws uit de voorbije lente en zomer.

Tags: De Goede Stede