Natuur en heemkunde verenigd in steenbakkerswandeling

In het weekeinde van de “trage wegen” wandelden zaterdag 15 oktober een 15-tal geïnteresseerden op uitnodiging van De Goede Stede Hamont een 6 kilometer lange wandeltocht langs de vroegere steen- en pannenbakkerijen…Natuur en heemkunde verenigd in steenbakkerswandeling

27-10-2016 11:26 – Ingezonden door Redactie

In het weekeinde van de “trage wegen” wandelden zaterdag 15 oktober een 15-tal geïnteresseerden op uitnodiging van De Goede Stede Hamont een 6 kilometer lange wandeltocht langs de vroegere steen- en pannenbakkerijen van Hamont. Het bleek een verhaal van een vergeten industrietak te zijn want in Hamont verdienden tussen 1850 en 1930 een negental steenbakkers en hun familie hiermee het dagelijks brood. Niemand van de deelnemers wist dat dat ooit zo was. Die steenbakkers waren op één uitzondering na allemaal inwoners van het gehucht de Achterhoek. Bij hun harde labeur werden ook hun vrouwen en kinderen betrokken. Hun veldbrandovens trokken ze meestal op in de buurt waar de ideale leem in de grond zat: in de Varkensbos. Dit gebied strekte zich uit tussen de Grote Haart en de Achterhoek waar vele toponiemen als steenveld, tichelkamp, polders en steenstraat aan deze activiteit herinneren. Vanaf 1849 behoorden de steenovens bij Koninklijk besluit tot de hinderlijke inrichtingen van derde categorie wegens het brand- en rookgevaar en moesten ze minimaal 100 meter van de woningen verwijderd liggen. Sindsdien werd het beroep van steen- of pannenbakker in de bevolkingsregisters officieel opgenomen en vermeld. In de vorige eeuwen werden er natuurlijk ook al stenen gebakken maar kleefde de beroepsnaam nog niet officieel aan die vakmannen.    

In de jaren ’90 van de vorige eeuw nam Guido Tijskens reeds gesprekken op bij oudere mensen als Jef Mertens en Harrie Vaesen over de vroegere steenbakkers. De vader van Jef Mertens kneedde als elfjarige in de koude maand februari op zijn blote voeten de leem om die soepel te maken voor de steenmal van Sus Bernaerts. Harrie Vaesen uit de Krekelhoevestraat herinnerde zich nog de steenbakkerij van Pauw Damen (Watertorenstraat) waar kolengruis tussen de stenen gedaan werd om de stenen egaal en goed te kunnen bakken. Archiefonderzoek leerde dat de families Triki, Bernaerts, Winckels en Spaas zich specialiseerden in het bakken van stenen. Rond 1870 arriveerde Jan Dolders uit Rekem in Hamont, woonde in bij de familie Triki, en leerde een aantal steenbakkers ook pannen bakken. Zelf bouwde hij in 1898 nog een steenoven en was de wisselwerking compleet. Een van de grootste afnemers van stenen waren de zusters ursulinen die tussen 1839 en circa 1900 ook de metsers Triki, Schouten en Heinings uit de Varkensbos vele jaren bij hen op de stellingen hadden staan.  Steenbakker P.J. Bernaerts bakte in 1873 voor hen onder meer 200.000 stenen welke voor de nieuwe uitbouw van het klooster dienden. Zijn steenoven werd aan de Wal, achter de Posthoorn (latere percelen Don Schoemans)  opgetrokken Ook het nieuwe spoorpersoneel in de stationsbuurt bezorgde de steenbakkers extra werk voor de nieuwe woningen.

De laatste actieve steenbakker was Pauw Damen-Hermans die in de huidige Watertorenstraat (zie foto woning) in 1926, tijdens de stakingen in de steenbakkerijen van Beerse, zijn steenoven bouwde. In dat jaar al zou hij volgens de krant 250.000 karelen gaan bakken. In 1931 lagen brandende gensters uit de oven aan de basis van hun woningbrand. Na de dood van zijn vrouw in 1937 trok Pauw met zijn oudste kinderen naar Beringen mijn en opende daar een café. De kleinste kinderen werden enkele jaren in kloosters opgenomen maar vervoegden rond 1940 de rest van het gezin in Beringen. Alhoewel  ze zelf nooit de oven van hun vader in werking zagen konden hun kinderen Julia (86 j.) en Maria (88 j.) nog vele verhalen ophalen die later in Grevenbroeker Echo’s opgenomen zullen worden om de steenbakkersgeschiedenis te kruiden.

Groepen of verenigingen die de tocht met uitleg en onder begeleiding willen stappen kunnen zich in verbinding stellen met de geschied- en heemkundige kring De Goede Stede, elke dinsdagnamiddag in het documentatiecentrum Dr. Bussels, Wal 18, Hamont-Achel. 

Op de foto’s zie je deelnemers vóór en de woning van steenbakker Damen. Bij de bouw van de watertoren (op de achtergrond) haalde men nog pannen uit de grond bij het graven van de funderingen, zo vertelde oud schoolhoofd Jaak Dijkmans.

Powered by Blog Grabber