‘Heksenjachten zijn de wereld nog niet uit’

SOERENDONK – Bij het kasteeltje ligt de reconstructie van kasteelruïne Cranendonck. Bij het oude kasteel werd in 1595 de aanzet gegeven voor een golf van heksenvervolgingen, waarbij uiteindelijk 23 vrouwen op gruwelijke wijze de dood vonden.

Door Roy de Leijer 

De regio Peelland (onder meer Cranendonck, Eindhoven, Heeze-Leende en Geldrop-Mierlo) was het decor van een gruwelijke jacht op vermeende heksen. Van de vrouwen die daarbij de dood vonden eindigden de meesten op de brandstapel. Het is een van de grootste heksenjachten in Nederland en België.

De vervolgingsgolf startte in Soerendonk met de veroordeling en berechting van Margriet Brycken en haar 12-jarige dochter Heylken. In totaal werden vijf ‘Cranendonckse’ vrouwen het slachtoffer van de heksenjacht. Angeline Maas, coördinator van Cultuurcraan: “Hier in Cranendonck begon alle ellende. Voor veel mensen is het echter een onbekende geschiedenis.” 

“Onder meer met het boek ‘Duivelskwartier’ van Johan Otten, de tentoonstelling ‘Heksenjacht in Peelland’ in Museum Helmond en de herinneringsmonumenten van historicus Gerard Rooijakkers lijkt het wel alsof alle puzzelstukjes nu bij elkaar zijn gekomen”, vertelt Lisette Oosterbosch. De Veldhovense toert op dit moment met haar Vlaamse collega Veerle Ernalsteen door Nederland en België met het vertelprogramma ‘Heksen/Hetze’. “Ik probeer steeds iets uit de streek aan de verhalen toe te voegen. In Soerendonk is dat niet zo moeilijk.” Het boek ‘Duivelskwartier’ diende als inspiratie voor het vertelprogramma. 

De heksenvervolgingen in Europa hebben geduurd van de vijftiende eeuw tot het begin van de zeventiende eeuw. De schattingen van het aantal slachtoffers lopen uiteen van 40.000 tot 10.0000. Tachtig procent van de vermeende heksen was vrouw. Hun leeftijd liep uiteen van jong tot oud. “Bij ouderen heeft dementie waarschijnlijk een rol gespeeld. Mensen zoeken namelijk altijd naar een verklaring voor afwijkend gedrag”, aldus Oosterbosch.

Aanvankelijk was er geen stereotype weergave van een heks. Het werk van de Vlaamse kunstenaar Pieter Bruegel bracht daar verandering in. Hij introduceerde onder meer de bezem en kat. Oosterbosch: “Daarmee heeft hij ons beeld van een heks ontworpen.”

Oosterbosch vindt het belangrijk dat deze zwarte bladzijde uit de geschiedenis wordt getoond. Met haar verhalen wil ze bijdragen aan een stuk bewustwording over de heksenvervolgingen. “Heksenjachten zijn de wereld nog niet uit. In Afrika en Azië gebeurt het nog regelmatig. Het gaat ook om een heksenjacht in de breedste zin van het woord.” Maas vult aan: “Ze gaat de kindervoorstelling in op hedendaagse hekserij, zoals kinderen die op school worden buitengesloten of gepest.”

Oosterbosch: “De verhalen die wij later op de avond vertellen zijn geschikt voor 12-plussers. Het zijn echter niet alleen zwaarmoedige en gruwelijke verhalen. Ook elementen uit sprookjes en leuke verzinsels komen aan bod.”

Verder worden er beelden getoond die zijn gemaakt ter ondersteuning van de expositie in Museum Helmond. Maas: “Daardoor wordt het gemakkelijker om de verhalen in een kader te plaatsen.” 

Het festival start zaterdag om 16.00 uur. Vanaf 17.00 uur wordt de jeugdvoorstelling ‘De Heksen’ voor het voetlicht gebracht. Om 18.30 uur wordt een replica van het beeld De Kraanvogel onthuld bij Kasteeltje Cranendonck. Vervolgens is er om 19.30 uur een optreden van violiste Yvonne van de Pol. Daarna (vanaf 20.00 uur) is er een inleiding van historicus Gerard Rooijakkers. Hij verzorgt ook het nawoord. Vanaf 20.25 uur is het de beurt aan Heksen/Hetze verteltheater. Verder zijn er tot 18.30 uur doorlopend workshops van RICK. Ook de rijdende keuken-kas van PHOOD geeft acte de présence in Soerendonk. 

Het culturele evenement vindt plaats bij Kasteeltje Cranendonck, Cranendonck 1 in Soerendonk. De entree is gratis.

Festival Heksenjacht in Peelland bij Kasteeltje Cranendonck
De grote heksenjacht die ruim 400 jaar geleden plaatsvond in deze regio herleeft zaterdag bij Kasteeltje Cranendonck in Soerendonk. Deze zwarte bladzijde uit de streekhistorie staat centraal bij het festival Heksenjacht in Peelland. Het evenement wordt gehouden door Cultuurcraan. Het programma, met onder meer muziek en theater, is toegespitst op verschillende leeftijden.