De Antoniusprocessie maakte deel uit van het Rijke Roomse Leven in Achel

ACHEL – Nu enkele weken geleden besloten is om de Antoniusprocessie (en het daarop volgende dorpsfeest) niet door te laten gaan, lijkt het de moeite waard om terug te kijken naar het katholieke leven van weleer, waar de processie deel van uitmaakte. Daarvoor is het noodzakelijk om archieven te raadplegen. Eén van de meest-geschikte instituten die enorme archieven bezit is KADOC, Documentatie- en Onderzoekscentrum voor Religie, Cultuur en Samenleving verbonden aan de Leuvense universiteit.

Tekst en foto’s Evert Meijs

Je kunt je gratis abonneren op de digitale nieuwsbrief van het KADOC. Hierdoor wordt je regelmatig een inkijk geboden in de archieven die het centrum herbergt.  Er zijn bovendien door het centrum ook al heel wat publicaties uitgegeven over onderwerpen die met het Rijke Roomse Leven te maken hebben. Bovendien organiseert het documentatiecentrum vaak tentoonstellingen die begeleid worden door een brochure of expoboekje. Voorbeelden als ‘Getuigen van een missie. Foto’s uit Congo’, of ‘Bimbambeieren. Vasten en Pasen’ zijn gratis te downloaden via de website van het KADOC. Maar er is méér. Zoek je bijvoorbeeld gegevens over Achel, dan zijn er talloze dossiers over de glas-in-loodramen van de kerk van Achel Statie van glazenier Michel Martens of over Jan Wouters die ramen ontwierp voor de Achelse Kluis.

Lokale info
Oud-Achelaar Friedo Kwanten is collectieverantwoordelijke in het documentatie- en onderzoekcentrum voor religie, cultuur en samenleving in de hoofdstad van Vlaams-Brabant. Het is gevestigd in een voormalig klooster in het centrum van de stad.  “Je vindt bij ons dossiers over scholen, ziekenhuizen, rusthuizen, kerken en kapellen die verbonden zijn of waren aan religieuze instituten.  Allemaal lokale info dus”, vertelt hij desgevraagd. De documenten, dossiers en foto’s geven een goed beeld van de periode van 1880 tot 1970, waarin het Rijke Roomse Leven hoogtij vierde. Natuurlijk is de Antoniusprocessie één onderdeel van de uitingen van deze katholieke beleving.

Sint-Antoniusdevotie
Op Allerheiligendag 2007 gaf Kwanten in de Achelse parochiezaal een lezing over het fenomeen van het Rijke Roomse Leven in de periode 1880-1970. Hij vertelde toen dat deze periode rond 1920-1950 haar hoogtepunt bereikte op veel domeinen. “Het leven van de Achelaren speelde zich voor een belangrijk deel af in de kerk en in de schaduw van de kerktoren”,  aldus de medewerker van het KADOC. “Devoties (o.a. die van Sint-Antonius) bloeiden, er bestond een parochiaal koor en er was een werking voor misdienaars. Vanaf 1935 zouden de paters Kruisheren een helpende hand toesteken in de Achelse parochiedienst”, zo legt Kwanten uit.

Deze en andere processies
Het was de tijd dat de meeste dorpelingen zich de symboliek van de processie voor een groot gedeelte hadden eigengemaakt via de ouders, de school en de kerk. Wie kan volgend jaar nog vertellen wat de betekenis is van de monstrans die de priester meedraagt? Wie weet nog waarom bruidjes steevast meelopen in deze en andere processies of wat een rustaltaar is, zoals opgesteld bij Catharinadal? Zodra de priester voorbij kwam met de monstrans, knielden de toeschouwers en sloten vervolgens aan, achter de processie. Daar zijn bij de Heemkundige Studiekring nog zeker foto’s van. De Kerk gaf toen zekerheid, houvast en voor velen een doel in het leven. Daar paste tweehonderd jaar geleden de Antoniusprocessie prima in. Nu zeker óók nog, maar de beleving verschilt aanmerkelijk met die van een eeuw geleden. Nu speelt bijvoorbeeld folklore zeker ook een belangrijke rol.

Meer info
De archieven van het KADOC bezitten zo veel materiaal, dat elke vraag rondom deze en andere processies ongetwijfeld beantwoord kan worden. Maar het KADOC bewaart ook een veldfles van een Zouaaf, het weekblad Zonneland, een Afrikaanse liedbundel met o.a. het lied Sarie Marijs of processievaantjes en duizenden andere attributen die een relatie hebben met het Rijke Roomse Leven. Ook bouwstijlen, verenigingen als de Boerenbond, rituelen rond geboorte, doop of vormsel zijn onderwerpen waarover via https://kadoc.kuleuven.be/ meer informatie te vinden is. Eventueel kan een e-mail gestuurd worden naar postmaster@kadoc.kuleuven.be  Vanzelfsprekend beschikken ook de Achelse parochie en de Achelse Heemkundekring over informatie over allerlei aspecten van de kerk, die vroeger een belangrijke rol speelden voor de parochianen.