Overdracht interessante molenattributen van Van Bree aan Hamontse molen

Hamont-Achel – Onlangs heeft Jef van Bree als zoon van de laatste beroepsmolenaar van de Napoleonsmolen veertien voorwerpen overgedragen die jarenlang in de familie Van Bree zijn bewaard gebleven. Vanwege verhuizing naar een appartement ziet Van Bree dit als juiste moment om officieel afstand te doen van de spullen van zijn vader en grootvader.

Tekst en foto’s Evert Meijs

Als hommage aan de generaties Van Bree die meer dan honderd jaar de windmolen bediend hebben, wordt in dit artikel de meest-bekende naam gebruikt: ‘de Molen van Van Bree’. In 1804 wordt de molen gerealiseerd door Teuten, in samenwerking met de burgemeester en wordt het bouwwerk verhuurd aan verschillende molenaars. Louis Gerard Mathijsen koopt de molen in 1862 om later te verkopen aan J.A. van Asten. In 1886 wordt Van Bree eigenaar, tot 1990. Uit een studie van de geschied- en Heemkundige Kring ‘De Goede Stede Hamont’ blijkt o.a. dat Peter-Jan van Bree molenaar is vanaf  1886 en zonen Jaak, Jef en Gerard van Bree hulpmolenaar zijn. Zoon Jaak van Bree is de laatste beroepsmolenaar van 1933 tot 1968. Hij is eigenaar vanaf 1951 en overlijdt in 1978. 

Jef van Bree heeft zelf nooit gemalen, maar zijn vader Jaak en zijn opa Peter-Jan des te meer. In 1886 komt Jan als molenaar met enige ervaring naar de molen, die dan nog in de open ruimte buiten de stad  staat. 

Ludovicus Gerardus Mathysen

De vrijwillige molenaars Harry Meeuwissen en Evert Meijs kunnen in het gesprek niet voorbij aan het verleden van de molen. Onmiddellijk zegt gastheer Jef: “Voor ik het vergeet haal ik eerst een ingegraveerde plank die oorspronkelijk van de meelkist was”, en even later legt hij de plank op het spierwitte tafelkleed. De inscriptie Ludovicus Gerardus Mathysen 1814, met daarbij een ingegraveerd molenijzer als extra versiering zijn zeer duidelijk zichtbaar. “Ik heb het eens ingesmeerd tegen de olm.” De vrouw van Jef is benieuwd wanneer deze plank zal worden opgehangen voor het grote publiek.

Oorkonde

“Ik heb gemerkt dat molens steeds naar de laatste eigenaar genoemd worden”, zegt Van Bree, die de naam de Molen van Van Bree liever had gezien. Hoe de huidige naam ooit in gebruik is genomen is voor de aanwezigen een raadsel. “Architect Wim van Hoof maakte zijn eindwerk over de molen van Hamont. Ik ben daarin nergens de naam Napoleonsmolen tegengekomen. Voor het eerst komt de nieuwe naam voor in een boekje van H. Van de Broek van 1972. Probeer eens te achterhalen hoe het komt dat die nieuwe naam plotseling opduikt.”  Na nog wat boeiende verhalen te hebben uitgewisseld over de molen krijgt Jef van Bree een fraaie oorkonde overhandigd, ondertekend door de burgemeester van Hamont-Achel en de algemeen directeur, alsmede door de drie mulders. In deze schenkingsacte staan alle voorwerpen genoemd die een plaats zullen krijgen in de molen. “Ik ben blij dat mijn vader altijd zei: bewaren, bewaren, bewaren”, zegt Van Bree trots. 

Secretairke

De volledige lijst ziet er als volgt uit: een venstertje met handgreep, smeerpotje met pompje, 2 stalen beitels, stalen katrol met twee wielen, 2 houten katrollen met drie wielen, de onderste trede van de oorspronkelijke binnentrap, twee keer ’n mechanische krik met draaihandvat, negen gewichten voor de bascule, meelschep in ijzer, gedraaid touw als trapleuning, de plank van de meelkist, gietijzeren wiel van de stoommachine en een scherphamer.

Als alles is ingeladen zegt Jef van Bree: “Nou vergeet ik nog bijna het secretairke”, en hij nodigt uit om in een slaapkamer boven een schitterend kastje te halen dat in de molen decennia lang dienst deed als kantoortje voor zijn voorouders. Het secretairke is uitzonderlijk door zijn eenvoud in oude eik maar heeft vanbinnen twee verborgen lades om geld of ander waardevol te bewaren. Het geheime plekje van de mulder.

Op de valreep vraagt Jef of we een grote interieurfoto van fotograaf Stevens uit Hamont willen meenemen van de Laurentiuskerk van Hamont uit 1935. Op een pilaar in de kerk is nog juist een bordje zichtbaar: verboden te klappen te spuwen en te klappen. En wat betekende in 1935 dat klappen? Handengeklap of praten? Klappen heeft in de rijke dialecten van Vlaanderen immers de dubbele betekenis.

Voor  de molen is het een mooie aanwinst waar al deze dingen een plaats kunnen krijgen waar ze thuishoren. De spullen zijn bijna onroerend door de bestemming die ze in deze molen generaties lang  hebben gehad.