Roger Ceelen:  “Ik voel me als blinde geen gehandicapte”

PELT – Vier januari is internationaal de dag met extra aandacht voor het brailleschrift voor slechtzienden en blinden. De uitvinding van Louis Braille (geboren op 4 januari 1809) wordt nog dagelijks in praktijk gebracht. Roger Ceelen, voor velen nog bekend als de receptionist en telefonist van het stadhuis van Hamont-Achel, praktisch geheel blind, vertelt boeiend over zijn brailletoestellen en andere hulpmiddelen die hij gebruikt.

Tekst en foto’s Evert Meijs

Roger maakt de voordeur open en gaat voor naar zijn woning. Zijn vrouw Annita zit op de bank en kijkt en luistert mee. Op de tafel staat een soort van schrijfmachine, waarin een dik bruinachtig stuk papier zit. Roger zet koffie alsof het de gewoonste zaak van de wereld is en vertelt over verschillende fietsmaatjes die met hem op de tandem regelmatig door de regio fietsen. “Een keer per week doe ik boodschappen bij Delhaize”, zo vertelt Roger verder. “Dan bel ik voordat ik vertrek en stem af of er hulp kan zijn. Als ik daar dan ben, houdt iemand vóór de kar vast en ik achter en de boodschappen van ons lijstje worden door een medewerker in de kar geladen. De assistent betaalt ook nog voor me, maar wel met mijn kaart!”, zo zegt Roger lachend. Ook naar het postkantoor vindt Roger zelfstandig de weg. “ ’n Paar jaar geleden kon ik nog wat zien, maar het is steeds minder geworden, en nu zie ik alleen nog wat licht en donker.” 

“Mijn vader wilde aanvankelijk niet dat ik de lagere school in Hamont zou verlaten vanwege mijn beperking. Maar op mijn tiende bleek het ondoenlijk om nog langer op de basisschool te blijven en ging ik naar de blindenschool in Sint-Lambrechts-Woluwe.” Daar leert Roger het Brailleschrift en krijgt hij onderwijs in het omgaan met de Braille-schrijfmachine. Als hij later op het stadhuis komt te werken, komt er meer-geavanceerde apparatuur die aangesloten is op de computer.

Ontslag
Nadat Roger nog vertelt over ribbels in het trottoir en over geluidssignalen bij verkeerslichten, demonstreert hij zijn oude braille-schrijfmachine. “Dit apparaat heb ik nog gebruikt toen ik in 1971-1981 werkte bij Caruba in Achel met in- en export van versleten autobanden. Ik deed de telefooncentrale, met toen nog maar vier aansluitingen. Ik had ook een speciale telmachine. Mijn vrouw werkte daar trouwens ook en zorgde voor de benodigde grensdocumenten voor de vrachtwagens.” In die jaren is er nog nauwelijks aandacht voor hulpmiddelen voor slechtzienden en blinden. “Tegenwoordig gaat dat veel vlotter, allemaal. Maar mijn werkgever zei toen tegen de overheid dat hij me zou ontslaan als er geen financiële tegemoetkoming zou komen voor de aanschaf van de Braille-schrijfmachine”, zegt de Peltenaar, die maar al te goed wist dat het ontslag alleen maar een dreigement was. Het toestel wordt aangeschaft en Roger kan vooruit.

Geniaal systeem
“Je ziet dat het apparaat eigenlijk zes toetsen heeft, want het brailleschrift bestaat uit maximaal zes puntjes op het papier, die ik kan voelen. Met de zes puntjes zijn 63 combinaties te maken voor het alfabet, de leestekens en de cijfers.” Roger drukt een toets in en prompt verschijnt een bobbeltje op het papier. Naast hem ligt een groot leesboek waarvan de pagina’s aan de voor- en achterzijde helemaal vol staan met deze bobbeltjes, die hij steeds puntjes noemt. “De letter a heeft één puntje, de b heeft er 2 onder elkaar, de c twee naast elkaar, de d is een hoekje van 3 puntjes, de e heeft een schuine combinatie”, en zo doorloopt Roger behendig het Braille-alfabet. Onderaan heeft hij in Braille de jaartallen 2020 en 2021 gezet. “Het is toch een geniaal systeem, hè!”, zegt Roger trots. “In het midden van de zes toetsen zit de spatietoets en opzij zit de backspace-toets, maar die werkt niet meer.” 

Braille-balk bij de computer
Luisterpunt Bibliotheek heeft veel luisterboeken maar ook bijna alle bestsellers in braille. Per bladzijde van een gewoon leesboek zijn tweeëneenhalve pagina nodig in braille. “Naast de bank op de grond staan 17 brailleboeken, die samen één leesboek voor ziende mensen vormen. Gelukkig kunnen die boeken gratis per post verzonden worden”, volgens Roger en hij laat zijn computer zien die behalve het Azerti-toetsenbord en het scherm een extra losse braille-balk bevat waarop in braille een zin tevoorschijn komt van het scherm. Deze losse balk gebruikt de gastheer ook om zinnen te typen op zijn pc. “Het toetsenbord van de computer gebruik ik alleen voor enkele sneltoetsen.” Dan zet Roger de spraakfunctie aan en wordt de tekst op het scherm voorgelezen. Na nog een uitleg gekregen te hebben over cd-roms die hij via een geheugenkaartje op een handzame geluidsdrager kan zetten, moet helaas een einde komen aan deze boeiende les. “Weet je dat er een app op de iphone kan die je maar over je mouw hoeft te strijken en dat de iphone dan zegt welke kleur je trui heeft?”