Pissebed

Ze hebben hun naam en hun uiterlijk niet mee, maar pissebedden zijn onmisbaar voor onze bodem. Ze recyclen plantaardig materiaal en dragen zo bij aan de koolstof en stikstofkringloop. Er zijn meerdere theorieën waar de naam ‘pissebed’ vandaan komt. 

Een van deze theorieën is dat de naam komt van vroeger, omdat ze in de middeleeuwen werden gebruikt als medicijn voor mensen met (bed)plasproblemen. Veertien poten, dus een insect kan het niet zijn. Een spinachtige is de pissebed evenmin, familie van de duizendpoot dan? Nee, want daar hebben ze te weinig poten voor. Om de achterneef van de pissebed te achterhalen, moet je verder kijken dan je eigen achtertuin. Langs de kust, dáár vind je zijn verwanten. Pissebedden zijn van oorsprong zeedieren en ze behoren tot de familie van de kreeftachtigen, net als de zeekreeft en de strandkrab. Lang geleden is de pissebed zo geëvolueerd dat hij op het land kan overleven. Het ademen is nog niet in de evolutie meegegaan want pissebedden hebben namelijk kieuwen. De kieuwen, die zich aan de onderkant van de buik bevinden, moeten voortdurend nat blijven, anders sterven de diertjes. 

Dit is de reden waarom pissebedden leven in een vochtige omgeving. Kijk eens onder een stuk schors van dood hout, bloempot of een grote steen. Grote kans dat hier een groepje pissebedden leeft. Door tegen elkaar te zitten verdampt er minder water per pissebed en drogen ze minder snel uit. Pissebedden zijn nachtdieren. Overdag houden ze zich schuil, ’s nachts worden ze actief. Wanneer er niet voldoende dood materiaal aanwezig is, eten ze ook wortels van levende planten. Pissebedden beschikken over een exoskelet, hun skelet bevindt zich aan de buitenkant van hun lichaam. Het voordeel is dat zo’n pantserhuid een goede bescherming biedt tegen vijanden. Nadeel is dat het niet meegroeit met de rest van het lichaam en dus moet een pissebed ongeveer eens in de vier weken van huid wisselen. 

Op zo’n moment is hij bijzonder kwetsbaar en daarom gebeurt de metamorfose in twee fases, eerst vervelt de achterkant en zo’n 12 uur later de voorkant. Onderzoekers hebben in 2020 in een steengroeve in Winterswijk een fossiel ontdekt van een pissebed van ongeveer 245 miljoen jaar oud. Pissebedden roepen bij weinig mensen positieve reacties op, men vindt ze vaak vies, eng of hinderlijk. Toch is het de moeite waard om eens aandacht aan deze diertjes te besteden, want ze zijn eigenlijk heel interessant en ook nog erg nuttig om in je tuin te hebben.

Foto en tekst Jan de Bruijn.