IVN Cranendonck – Beleef de natuur!

De Koekoek

Vroeger werd gedacht  dat de Koekoek na het broedseizoen in een sperwer veranderde en in het voorjaar veranderde de sperwer dan weer in een koekoek en de verklaring hiervoor was dat de koekoek alleen in het broedseizoen werd gezien. 

De Koekoek

De kenners weten niet precies waarom  het aantal Koekoeken al tientallen jaren afneemt. Een van de oorzaken kan zijn dat er steeds minder waardvogels meer zijn en deze waardvogels zijn juist de vogels die de eieren van de koekoek accepteren.  De meest voorkomende waardvogels zijn: de heggenmus, de rietzanger, de tuinfluiter, de kleine karekiet en de gekraagde roodstaart, maar er zijn nog vele andere soorten. Met zijn uiterlijk, een dwars gestreepte borst lijkt de Koekoek op de sperwer en door deze gelijkenis kan de Koekoek makkelijker het nest ontdekken want de paniek die er ontstaat verraad hun nestplaats. Het vrouwtje legt begin juni zo’n 10 tot 15 eieren in verschillende nesten en steeds maar één ei per nest en dat ei wordt binnen enkele seconden gelegd ook meteen wordt een ei van de waardvogel verwijderd. Elk koekoeksvrouwtje is gespecialiseerd in het nabootsen van de eieren van een specifieke soort en dat kan zijn het heggenmus eitje of karekiet eitje of anders.  Na een zeer korte broedtijd van ongeveer twaalf dagen komt de jonge koekoek uit het ei. Zodra de jonge Koekoek merkt dat er andere jonge vogels in het nest aanwezig zijn of nog eieren werkt hij zolang dat een van de jonge vogels of het ei op zijn rug ligt en werkt deze zo het nest uit. In de rug van de koekoek bevindt zich een lichte maar gevoelige groef die het vast liggen van het ei of jonge vogel vergemakkelijkt. Hij moet ook zelf heel goed opletten dat hij niet over de rand kukelt en houdt zich daarom ook heel stevig met zijn klauwen aan de nestrand vast.

De Blauwborst voert een jonge koekoek

Het voeren van een jonge koekoek is een gigantisch probleem voor de waardouder. Normaal zijn het 5 of 6 stuks en zelfs nog meer jonge vogels met open gesperde gele mondjes maar nu is het er maar eentje maar wel eentje die wel veel groter en luidruchtiger is. Na ongeveer 20 dagen vliegt de jonge vogel uit en de waardouder moet nog 2 weken zorgen voor deze jonge Koekoek en hij wordt  vaak aanzienlijk groter dan zijn pleegouders. 

De trek

Volwassen koekoeken trekken weg direct na de eileg in juni/juli en de jonge vogels pas later in september en oktober. Het is een raadsel hoe de jonge vogels over deze afstanden de weg vinden, vooral omdat de  volwassen vogels het broedgebied veel eerder verlaten. Ze nemen vaak de route via Spanje over de Straat van Gibraltar en ook nemen ze de route via Italië. Ze trekken via een aantal tussenstops over de Sahara en overwinteren in tropisch Afrika in de landen zoals Congo en Angola. Ze keren weer terug in Nederland rond half april. Zoals veel zangvogels vliegt ook de koekoek voornamelijk ’s nachts omdat er dan weinig roofvogels zijn en ze gebruiken dan de dag weer om bij te tanken. 

Info Harrie Hegge. h.hegge1@chello.nl

Vogelwerkgroep IVN Cranendonck