Open Monumentendag… veel aandacht voor fabrieksdorp Budel-Dorplei

CRANENDONCK – In Cranendonck wordt dit weekend flink uitgepakt in het kader van de landelijke Open Monumentendag. Het thema voor dit jaar is ‘Mijn monument is jouw monument’. Op zaterdag is er op verschillende locaties in Budel, Soerendonk en Maarheeze iets te beleven. In Budel-Dorplein staat zondag het oude fabrieksdorp centraal.

Door Roy de Leijer

Vanwege corona was het nog een hele klus om een programma voor Open Monumentendag samen te stellen. “Alles was heel lang onzeker. Gelukkig konden we rekenen op de volledige medewerking van de gemeente”, vertelt Leo Smits, coördinator van de activiteiten in de gemeente Cranendonck. 

Zowel op zaterdag als zondag, telkens van 10.00 tot 16.00 uur, opent een groot aantal bijzondere gebouwen de deuren. Veel van deze locaties zijn normaal gesproken niet toegankelijk voor publiek.

Op zaterdag 11 september zijn monumenten in Budel, Maarheeze en Soerendonk te bezoeken, waaronder rijksmonument Het Kerkje en enkele voormalige ‘teutenhuizen’. Smits: “Voor één van de teutenhuizen is dit een primeur.”

Er kan desgewenst gebruik worden gemaakt van lokale gidsen. Zij kunnen eventuele vragen beantwoorden en vertellen over het Cranendoncks cultuurhistorisch erfgoed. Een fietsroute knoopt alle monumenten aan elkaar. Smits: “In tegenstelling tot veel plekken in Nederland hoeven mensen zich bij ons van tevoren niet aan te melden om een locatie te bezoeken.”

Voor het programma op zondag 12 september in Budel-Dorplein is de wandelroute ‘Le projet de Dorplein’ uitgezet. De route start bij gemeenschapscentrum De Schakel aan de St. Barbaraweg 1.

De organisatie is in handen van oud Cantine-bewoner en voormalig KZM-medewerker Jac Duis en de Cicerones, een groep gidsen die rondleidingen verzorgt door het voormalige fabrieksdorp. Het woord cicerone – gids in het Frans – is niet voor niets gekozen. Budel-Dorplein is vernoemd naar de Waalse broers Lucien en Emile Dor, die samen met François Sepulchre in 1892 de Kempensche Zink Maatschappij (KZM) hebben opgericht. Daarmee stonden ze aan de basis van het voormalige fabrieksdorp. Duis: “Het dorp was de zinkfabriek en de zinkfabriek was het dorp, met de directeur als de burgemeester.”

Bij buitenstaanders had Dorplein vroeger een negatief imago. Cicerone Frans Soers: “Zij spraken van hei in plaats van Dorplein. Langzaam is het beeld gaan kantelen en zijn mensen veel positiever over het dorp gaan denken.” Oud-Dorplein heeft sinds 2011 de status van ‘beschermd dorpsgezicht’. Soers: “De mensen zijn er trots op. Per vierkante meter heeft Dorplein namelijk veel meer rijksmonumenten dan de meeste andere plaatsen. Er heeft ook bijna geen nieuwbouw in het oude gedeelte van het dorp plaatsgevonden.”

De bijzondere historie van het fabrieksdorp bracht in het verleden al veel mensen op de been. In 2012 werden er ter gelegenheid van Open Monumentendag al eens wandelingen gehouden door het fabrieksdorp. De belangstelling was zo groot, dat dit werd uitgebouwd tot een structurele route. Zondag worden er bij mooi weer opnieuw vele honderden wandelaars verwacht. “We verwachten dat veel mensen herinneringen komen ophalen”, zegt Wim Cremers, gids en coördinator van de Cicerones. Veel wandelaars zijn hen inmiddels voorgegaan. Cremers: “Er waren zelfs plannen voor rondleidingen in het Engels en Duits, maar dat is uiteindelijk niet doorgegaan. Wel hebben we een keer mensen uit Oslo en Londen rondgeleid. Dat was van tevoren best spannend. Gelukkig woonden ze vroeger in België.”

Tijdens hun reguliere uitstapjes op de laatste zondag van de maand gidsen de cicerones wandelaars onder meer langs de Witte Villa, Hôtel St. Joseph (De Cantine) en het piepklein gevangenisje ’t Prisonneke.

Een kijkje nemen in de gebouwen is er doorgaans niet bij, maar dit kan wel aanstaande zondag tijdens het Open Monumentenweekend. Behalve de Witte Villa en het Cantine Theater (vanaf 13.00 uur) is dan onder meer het voormalige kerkgebouw geopend voor publiek. Duis: “Bijzonder is dat het zusterhuis van de Dochters der Liefde de deuren opent. Ook kan een gedeelde van het fabrieksterrein van Nedzink en Nyrstar onder begeleiding worden bezocht.” Bij de kerk staan onder meer oldtimers en een frietwagen opgesteld. Hier kan alleen contant worden betaald. Om de bezoekersstromen in goede banen te leiden wandelen de cicerones dit keer niet mee, maar staan ze opgesteld bij de verschillende monumenten en objecten.

Bij VVV Cranendonck (Markt 22a, Budel) en op diverse andere plaatsen in de gemeente, is een folder verkrijgbaar met het programma en aanvullende informatie over Open Monumentendag. Meer informatie is ook te vinden op www.openmonumentendagcranendonck.nl 

Van links naar rechts de cicerones Wim Cremers, Peter van den Heuvel en Giel Stollman, met daarnaast Jac Duis en uiterst rechts Leo Smits. Foto Jos Meusen.