Vakbouw-woning trekt de aandacht

Hamont – In het landelijke buitengebied van Hamont, aan de Ruiterstraat 117, staat een bijzondere woning. Het witte huis doet je denken aan skioorden in Zwitserland of Oostenrijk. Waarom? Het pand is helemaal wit en de bruinkleurige balken in de muur zijn zichtbaar. ‘Vakwerk’ heet de stijl waarin de woning van Roeland en Lizet Lamers is opgetrokken. Hoe komt zo’n ongewoon huis daar te staan?

Tekst en beeld Evert Meijs

Op het einde van de negentiger jaren woont het gezin Lamers in een houten chalet. “Dat chalet staat er nog steeds, maar we hebben het naar achteren verplaatst en wit gemaakt. Het werd voor ons –met drie kinderen- te klein en we wilden iets nieuws gaan bouwen.” zo vertelt Roeland. 

Samen met zijn vrouw gaat hij op een dag op visite bij de ouders van Lizet in Helchteren. “Onderweg zien we naast ons een wagen stoppen bij het rode licht. Op de wagen uit Schaffen staat de afbeelding van een vakbouwwoning.” Lizet vindt het een mooi huis en het brengt haar op het idee om voor henzelf zo’n huis te laten bouwen in de Ruiterstraat. Er wordt contact opgenomen met de firma. Daarmee begint het bouwtraject voor een ietwat afwijkend huis aan de Ruiterstraat, al stonden er vroeger wel meerdere vakwerkgebouwen, maar dan stallen of schuren, en niet wit geschilderd. 

Bij de firma staan enkele rustieke woningen waar Lizet en Roeland kunnen gaan kijken. Ze raken nog meer verslingerd aan het type woning en tekeningen worden gemaakt. De benodigde vergunningen worden niet in één twee drie verstrekt. Roeland: “We zaten hier met een landbouwbedrijf. Er mag maar één woning per bedrijf bij staan. Toen hebben we het landbouwbedrijf gesplitst en mochten we verder.” De stad Hamont-Achel ondersteunt de aanvraag en vergezelt de bouwheer naar een hoorzitting in Hasselt om het verzoek kracht bij te zetten. Het bouwen start in 1998. “De bouwfirma  sloopte ook huizen in Bokrijk en gebruikte voor ons huis enkele balken uit die afbraak.” 

De binnenkant van het pand is volgens Roeland ook rustiek. “Met dikke balken en een openhaard. Maar daar heb ik wel een stoof in gezet.” In 2000 is de bouw gereed en kan er worden verhuisd. 

Houten verbindingspennen

Sindsdien bepaalt het bijzondere huis een stukje van het straatbeeld. Natuurlijk vallen als eerste de witte gemetselde muren op. Op zich nog niet zo bijzonder, maar wel de combinatie met de donkerbruine houten balken die horizontaal, verticaal en diagonaal door de wanden lopen. Het is een mooi lijnenspel dat je verder nergens tegenkomt. Als je wat dichterbij komt zie je mooie versieringen op de golvende balk boven de voordeur. Daarin staat gegraveerd Anno 1998. Daarboven is een fraai glas-in-loodraam aangebracht. “Er zitten geen nagels in de balken, alles is door houten pennen met elkaar verbonden”, zegt Lizet, die even buiten komt kijken. De pinnen zijn goed te zien.  Net onder de overstek steken platte balken naar buiten, die elk met twee spieën verankerd zijn. Bij sommige verbindingen zijn de balken voorzien van een merk, een Romeins cijfer, bijvoorbeeld IV of VII. Een geheugensteun voor de bouwers, welke balk waar moet komen. De ramen hebben uiteraard houten kozijnen en zijn allemaal voorzien van luiken.

Aan de zijkant is nog een entree. Tegen de witte muur hangt een plaatje met een koe en daaronder de tekst ‘Familie Lamers R. Heemskerk België’. Volgens Lizet komen er vaker mensen aan de deur en vragen of ze een foto mogen maken. “Natuurlijk mag dat, want ik ben extra fier”, zegt ze. 

Vakwerk is dus een bouwstijl en bestaat gewoonlijk uit een houten balkstructuur met een invulling van de tussenliggende ruimtes (‘vakken’). De invulling bestaat oorspronkelijk uit vlechtwerk van tenen van wilg, eik of hazelaar dat bestreken is met een mengsel van stro en leem. Deze techniek wordt vitselstek (in Vlaanderen ook “plak-en-stak”) genoemd. Later wordt baksteen gebruikt om de vakken te vullen. Aan de Ruiterstraat zijn de vakken als laatste voorzien van ruw stucwerk, wat toch een gevoel geeft van het ouderwetse vitselstek. Het monumentale pand Het Sweert, in het centrum van Hasselt, is het bekendste huis van de hoofdstad, met vakbouw. Tegenwoordig zie je in toeristische plaatsen vaker platte houten of metalen stroken die op een buitenmuur worden aangebracht, om het idee van vakbouw na te bootsen. Maar de muren en balken in Hasselt en in Hamont zijn echt!