Zwarte els is een boom of struik uit de berkenfamilie

Als boom kan de Zwarte els kan 24 m hoog worden, maar dat komt zelden voor. 

Als struik zie je de Zwarte els vaak in singels langs sloten, maar ook als hakhout tref je de soort aan.  Op zeer natte bodem kunnen de zogenaamde Elzenbroekbossen voorkomen. 

De boom is meerstammig en heeft een diep wortelstelsel met wortelknollen, die vuistdik kunnen worden.  In de wortelknollen leeft in symbiose met de Zwarte els, de bacterie Frankia alni, die stikstof uit de atmosfeer kan binden, waarvan de els profiteert. 

De grond rondom de Zwarte els kan zo stikstofrijk worden, dat stikstofminnende planten zich prima thuis voelen in de ondergroei, o.a. brandnetel.  In het voorjaar, vanaf begin februari verschijnen de katjes aan de boom, maar in januari worden er al stuifmeelkorrels aangetroffen in de lucht. Elzenpollen zijn matig allergeen en aangezien de Zwarte els als een van de eerste boomsoorten al in de winter begint te bloeien, zijn ze een van de boomsoorten die hooikoorts veroorzaken. 

De zwarte els is eenhuizig, zowel mannelijke als vrouwelijke bloemen komen gescheiden op dezelfde boom voor, de mannelijke katjes zijn lang, de vrouwelijke kleiner en eivormig. 

De gevormde vruchtjes zijn bruine nootjes die tot in het voorjaar tussen de zwarte houtige schubben van de oude vrouwelijke elzenproppen zitten. De houtige, vrouwelijke katjes vallen niet uiteen bij rijpheid zoals bij de Berk.  Ze blijven de hele winter aan de boom hangen en zijn dan een voedselbron voor verschillende vogelsoorten, vandaar dat er in de winter ook zoveel Barmsijsjes in de bomen te vinden zijn. Tijdens de winter en het voorjaar zijn de mannelijke knoppen blauwpaars van kleur.  Net zoals de Romeinen 2000 jaar geleden deden, gebruikt de homeopathie de schors van de Zwarte els om keelpijn, zweertjes en aften mee te bestrijden. De tannines zijn in dezen, de werkzame medicinale stof. 

Daarnaast heeft de bast een koortswerende werking en kan men het vergelijken met de koortswerende werking van kinabast.  De tannines maken het een middel dat wonden sneller geneest en bloedingen helpt stelpen.

KONICA MINOLTA DIGITAL CAMERA

Foto en tekst Jan de Bruijn.