Vliegenzwam

Nu de herfst langzaam zijn intrede doet, begint de natuur zichtbaar te veranderen, de bladeren aan de bomen verkleuren, de eerste eikels en kastanjes liggen op de grond en er zijn weer paddenstoelen. Want die zijn onlosmakelijk verbonden met de herfst. Tijdens een boswandeling zijn er dan makkelijk 50 tot 100 paddenstoelen te zien. 

Het is afhankelijk van het weer, want paddenstoelen hebben een hekel aan droogte en vorst. In de herfst is de grond vaak nog warm, is er een relatief hoge temperatuur en is de grond vochtig, doordat het veel regent. Omdat een paddenstoel groeit door zich vol te zuigen met water, zijn dit ideale omstandigheden voor paddenstoelen om te groeien! Ook komt er in de herfst veel organisch materiaal beschikbaar. Toch is de herfst niet de enige tijd van het jaar dat er paddenstoelen te zien zijn.  De winterhoutzwam, de naam zegt het al, komt voor in de winter en morieljes zien we al in het voorjaar. Cantharellen en grote stinkzwammen zijn al in juli te bewonderen. De topmaanden zijn echter de herfstmaanden september en oktober. De paddenstoel is eigenlijk de vrucht van een schimmel en hieruit komen de sporen. Deze sporen zorgen weer voor nieuwe schimmels. Met hun schimmeldraden ruimen ze organisch materiaal op, zoals bladeren, hout en dode wormen. Meer dan 90% van de afbraak van de organische reststoffen gebeurt door schimmels. Zonder hen zou een bos in zijn eigen afval omkomen. Er zijn ook schimmels die echt samenwerken met bomen. Sommige bomen groeien daarom alleen in de buurt van deze bodemschimmels. 

De schimmel transporteert mineralen en water vanuit de bodem naar de boomwortels, in ruil voor koolstof en energie. Paddenstoelen zijn hoofdzakelijk in te delen in drie groepen: symbionten, saprofieten en parasieten. 

De ene paddenstoel leeft in harmonie met z’n gastheer, de ander ruimt het bos op en een derde kan zelfs een boom dood maken. De Vliegenzwam (foto) is gekozen tot paddenstoel van het jaar 2022. Vliegenzwammen zijn symbiose paddenstoelen. Dat betekent dat ze een huwelijk met verplichtingen aan gaan. Vliegenzwammen groeien veelal in loofbossen, maar ook in het gras in de schaduw van een grote boom kom je deze paddenstoel tegen. 

Hij geeft de voorkeur aan berk, maar ook beuk, eik, den en spar en de bodem mag niet te voedselrijk zijn.  De paddenstoel heeft als functie om sporen te verspreiden en zo aan de voortplanting bij te dragen. Minuscuul kleine zaadjes die gemakkelijk worden meegenomen door de wind, het water of met behulp van dieren. Bij bekende paddenstoelen, zoals de vliegenzwam, bevinden de sporen zich tussen de lamellen onder de hoed. Er zijn natuurlijk duizenden soorten paddenstoelen in allerlei soorten en maten. In Nederland komen ruim 5000 verschillende soorten voor, met soms ook wel heel dichterlijke namen. 

Wat te denken van de kleverige knolamaniet, het schakelspoortrilkorstje, de bittere zompzwam, het buikig schoorsteentje, het worstnetwatje of het wratsporig keutelschijfje? De lijst van bizarre namen is eindeloos, en veel van deze soorten zijn nogal zeldzaam. Maar mocht je wel eens een nieuwe soort willen ontdekken, dan heb je binnenkort uitgebreid de gelegenheid om op zoek te gaan. En dan de vraag die ook heel wat mensen bezighoudt, welke kun je nou eten, en welke niet? Er groeien ook in Nederland allerlei eetbare paddenstoelen. Maar nog veel meer soorten zijn hartstikke giftig, dodelijk zelfs ook. En dan is het ook nog eens zo dat eetbare en heel giftige soorten soms heel erg op elkaar lijken. 

Ga dus vooral niet zomaar aan het proeven. Verdiep je er extreem goed in, raadpleeg een expert of liever, laat ze gewoon staan. Op veel plekken is het plukken van paddenstoelen ook niet toegestaan. Ten slotte nog een tip, neem altijd bij je herfstwandelingen een spiegeltje mee, want dan kun je de onderzijde van de hoed het beste bewonderen. 

Foto en tekst Jan de Bruijn. Heeft u ook een mooie landschap of natuurfoto van of over Cranendonck?

Mail deze gerust naar cranendonckinbeeld@gmail.com met vermelding van de locatie, en mogelijk wordt het geplaatst.

KONICA MINOLTA DIGITAL CAMERA