Stichtingsbestuur De Borgh in Budel treedt af

BUDEL – Het voltallige Stichtingsbestuur van Multifunctioneel Centrum De Borgh in Budel treedt per 1 augustus 2024 af. De drie leden van het bestuur hebben hiertoe besloten na een grondige en voor hen persoonlijk ook moeilijke afweging. Ze zien zich hiertoe echter genoodzaakt omdat de langslepende gesprekken met de gemeente Cranendonck om tot een oplossing te komen voor een gezonde exploitatie van De Borgh nog steeds niet tot een oplossing hebben geleid. Het Stichtingsbestuur realiseert zich dat het besluit om af te treden tot onrust kan leiden bij medewerkers, vrijwilligers, gebruikers en leveranciers. De Borgh heeft een betalingsachterstand bij de gemeente Cranendonck waarvoor geen oplossing wordt gevonden. Die betalingsachterstand loopt jaarlijks op en het bestuur is van mening hiervoor niet langer de verantwoordelijkheid te kunnen en willen dragen. Het bestuur benadrukt dat De Borgh vooralsnog aan al haar overige betalingsverplichtingen kan voldoen, dat de continuïteit van De Borgh vooralsnog niet in het geding is en dat de geplande activiteiten van huurders en verenigingen gewoon kunnen doorgaan. De geplande theatervoorstellingen vanaf september kunnen waarschijnlijk niet meer doorgaan.

Het bestuur van Stichting De Borgh blijft aan tot 1 augustus en zal tot die tijd de lopende zaken blijven behartigen. De komende periode zal er overleg plaatsvinden met de Raad van Advies (verenigingen en stichtingen die gebruik maken van De Borgh) met als doel om tot een nieuw stichtingsbestuur te komen waarbij het huidige bestuur zorg zal dragen voor een zorgvuldige overdracht van werkzaamheden. Het Stichtingsbestuur is sinds 2021 in overleg met de gemeente Cranendonck om tot een toekomstbestendige gezonde exploitatie van het centrum te komen. Aanleiding vormt de betalingsachterstand, die per 31 december 2023 is opgelopen tot 193.000 euro en die de Stichting als exploitant van het centrum heeft opgebouwd bij de gemeente Cranendonck die eigenaar en verhuurder is van het gebouw.

Het jaarlijkse exploitatietekort is met name het gevolg van vier oorzaken:

  • De Corona-periode die een grote aanslag pleegde op de financiële reserves,
  • De onvoorzien hoge energiekosten, die het gevolg zijn van de sterk gestegen energieprijzen in combinatie met het feit dat de gemeente investeringen in energiebesparende maatregelen (zoals isolatie) bij de nieuwbouw heeft geschrapt,
  • De hogere personeelskosten vanwege meer activiteiten en inflatie,
  • De lening die de Stichting min of meer gedwongen heeft moeten afsluiten bij de gemeente Cranendonck. Die lening was noodzakelijk omdat de bouwkosten ten tijde van de nieuwbouw niet meer in de begroting van de gemeente pasten en de gemeente vasthield aan het oorspronkelijke budget van 5,9 miljoen euro. Daardoor moest de stichting zaken die normaal gesproken voor de verhuurder zijn (zoals bar, tribune, licht en geluid) én die in de oorspronkelijke begroting zaten, zelf financieren.

Daarnaast heeft de gemeente Cranendonck zonder verdere uitleg onlangs aan De Borgh gemeld een reeds voor 2024 toegezegde cultuursubsidie (die vanuit de Rijksoverheid wordt gefinancierd) fors te verlagen. De Stichting heeft de gemeente met jaar- en kwartaalrapportages steeds op de hoogte gehouden van de situatie. De Stichting heeft herhaaldelijk bij de gemeente Cranendonck aangedrongen op constructief overleg om tot een structurele oplossing te komen. Dat heeft niet tot het gewenste resultaat geleid. De gemeente heeft in 2022 een extern bureau opdracht gegeven om de exploitatie van De Borgh te onderzoeken. De onderzoekers stellen in hun rapport dat het financiële en organisatierisico door grote inspanningen van het bestuur, medewerkers en vrijwilligers tot een minimum beperkt konden blijven. Zo was de omzet in het afgelopen jaar ruim 60% hoger dan in de oorspronkelijke begroting van 2018. In haar rapport stelt het onderzoeksbureau dat de theaterzaal van De Borgh relatief groot is voor een gemeente als Cranendonck. De gemeente heeft aangedrongen op het beëindigen van de theatervoorstellingen van de Borgh omdat ze dacht dat die verliesgevend zouden zijn. Dat zou betekenen dat alle theatervoorstellingen voor het komende seizoen zouden moeten worden geannuleerd.

Inmiddels hebben we als De Borgh cijfers aan de gemeente Cranendonck overlegd waaruit blijkt dat de voorstellingen in de theaterzaal in 2023 winst opleverden die positief bijdraagt aan het financiële resultaat van heel De Borgh. Verder is het zo dat De Borgh de grond en gebouwen met een waarde van enkele miljoenen euro’s zoals geëist door de gemeente destijds voor 1 euro heeft overgedragen aan de gemeente Cranendonck. In het genoemde rapport stellen de onderzoekers verder dat de gemeente in overleg met De Borgh moet treden en doen ze vier concrete aanbevelingen: laat De Borgh een strategisch beleidsplan maken (dat is inmiddels gebeurd), zorg voor een herijking van de oorspronkelijke samenwerking en afspraken, verleen extra financiering om het financiële exploitatietekort te dekken en zorg voor verdere verduurzaming van het gebouw. De gemeente Cranendonck heeft tot nu toe niets met die aanbevelingen gedaan.

Multifunctioneel Centrum De Borgh vervult al decennialang een belangrijk rol in het culturele, sportieve en sociale leven van de Budelse gemeenschap. Het centrum beschikt over vergaderzalen, een sportzaal, een theater en een multifunctionele foyer. De Borgh is de thuisbasis van zeventien vaste huurders, met name verenigingen en organisaties uit de gemeente Cranendonck. Van de bibliotheek tot Buurtzorg, van Cordaad Welzijn tot de Bloedafname. Maar ook Harmonie EMM, Handboogvereniging De Grensjagers, Tafeltennisvereniging Budilia en de Seniorenvereniging met meer dan 700 leden. Daarnaast kent het theater een gevarieerd en uitgebreid programma dat veel bezoekers trekt. De Borgh heeft drie medewerkers (drie FTE) in dienst en kan rekenen op 30 vrijwilligers. In 2023 telde De Borgh 100.000 bezoeken.

Voorgeschiedenis
In 2012 kwam de gemeente Cranendonck tot de conclusie dat het toenmalige gemeenschapshuis De Borgh niet meer voldeed aan de hedendaagse eisen en dat er sprake was van achterstallig onderhoud. De vraag was of De Borgh moest worden gerenoveerd of dat nieuwbouw een betere optie was. In de jaren daarna spraken externe bureaus in opdracht van de gemeente met gebruikers en andere belanghebbenden. Dat leidde tot de conclusie dat nieuwbouw met een theaterzaal de beste optie was. Na instemming van de WMO-raad en het toenmalig Buurtplatform Budel maakte de gemeenteraad in 2015 een projectbudget van 5,9 miljoen euro vrij met de opdracht tot realisatie van de nieuwbouw in 2017. Voorwaarde was dat Stichting De Borgh haar eigendommen: de grond (6.800 vierkante meter) en de gebouwen kosteloos zou overdragen aan de gemeente. Dat vertegenwoordigde een waarde van enkele miljoenen euro’s euro. In die 5,9 miljoen euro waren ook zaken meegenomen als de bar, de tribune, licht, geluid en overige inrichtingskosten.

Al snel werd duidelijk dat het begrote budget onvoldoende was. Ook de inmiddels gestegen ontwikkel- en bouwkosten, door de gemeente gewenste nader onderzoek en nader advies, moesten binnen het oorspronkelijke budget worden gerealiseerd. Dat leidde tot het verkleinen van het gebouw met 300 vierkante meter en het schrappen van een aantal energiebesparende maatregelen (o.a. isolatie). Bovendien was er sprake van meerkosten omdat de theaterzaal niet voldeed aan de geluidsnormen. Het budget bleef in al die jaren ongewijzigd. Ondertussen bleven de bouwkosten oplopen en stond het Stichtingsbestuur voor een dilemma. Het hele project stopzetten of het gebouw van de gemeente huren en zelf een aantal noodzakelijke investeringen voor haar rekening nemen die noodzakelijk waren en die eigenlijk ten laste van de verhuurder (gemeente Cranendonck) zijn. Het Stichtingsbestuur koos, onder druk van de gemeente, voor dat laatste. Dat betekende dat er een lening van 500.000 euro moest worden afgesloten bij de gemeente. Daardoor stegen de exploitatiekosten door extra afschrijvingen, aflossingen en rente.
Het Stichtingsbestuur had in 2018 een begroting gemaakt en die met de gemeente gedeeld. Die begroting werd door beide partijen ambitieus, maar realistisch geacht. Tot aan de Corona-periode was de exploitatie conform de begroting. De Corona-periode betekende dat De Borgh beperkt open was en veel minder bezoekers en inkomsten had. Ondanks een financiële bijdrage van de overheid trok dat een zware financiële wissel op De Borgh en verdampten de financiële reserves. Dankzij veel inspanningen van De Borgh is de omzet in 2023 inmiddels meer dan 60% hoger dan de oorspronkelijke begroting uit 2018. Maar daarmee kan het jaarlijkse tekort van circa 100.000 euro echter niet worden voorkomen. In 2021 werd duidelijk dat Stichting De Borgh de huur en aflossingen en rente van de lening niet kon betalen. Hierover is de gemeente steeds geïnformeerd onder meer door onze financiële jaarverslagen en kwartaalrapportages. Inhoudelijk gesprekken over oplossingsrichtingen hebben bleven tot nu toe zonder resultaat.

In de zomer van 2022 heeft de gemeente een extern bureau onderzoek laten doen naar de bedrijfsvoering van De Borgh. Daaraan hebben we onze volledige medewerking verleend.
In het concept-rapport, dat we in juni 2023 mochten inzien, concluderen de onderzoekers dat:

  • De omvang van het gebouw relatief groot is voor de omvang van Budel, maar dat het
    gebouw een hoge gebruikskwaliteit heeft, voor veel doelen geschikt is en daarmee
    ook in de toekomst kan blijven voldoen aan een toenemende vraag.
  • De Borgh goed gemanaged is, dat een grote groep vrijwilligers een bijdrage levert
    aan de kwaliteit van de dienstverlening en dat het organisatierisico beperkt is
  • De grote bezoekersaantallen bijdragen aan de exploitatie
  • Het financiële en organisatierisico door grote inspanningen van het bestuur en
    medewerkers tot een minimum beperkt konden blijven
  • Geen enkel vergelijkbaar multifunctioneel centrum met deze opzet zonder verlies kan
    draaien en dat andere gemeentes, in tegenstelling tot de gemeente Cranendonck,
    daar subsidies voor verstrekken.
    In haar rapport stellen de onderzoekers dat de theaterzaal van De Borgh relatief groot is voor
    een gemeente als Cranendonck. Inmiddels hebben we als De Borgh cijfers aan de gemeente
    Cranendonck overlegd waaruit blijkt dat de voorstellingen in de theaterzaal in 2023 een winst
    opleverden die ten goede komt aan de exploitatie van heel De Borgh.

In datzelfde concept-rapport geven de onderzoekers aan de gemeente de volgende
aanbevelingen:

  • Laat De Borgh een strategisch beleidsplan maken
  • Zorg voor een herijking van de oorspronkelijke samenwerking en afspraken
  • Verleen extra financiering om het financiële exploitatietekort te dekken
  • Zorg voor verdere verduurzaming van het gebouw

In juni 2023 volgde een gesprek tussen de gemeente en het Stichtingsbestuur om dit concept-rapport te bespreken en werd stilgestaan bij het begrotingstekort. De gemeente vroeg ons om op zeer korte termijn een beleidsplan en financiële analyse te maken. Die analyse moest nadere uitleg geven over het verschil van de oorspronkelijke begroting uit
2018 ten opzichte van de begroting van 2023 zodat de gemeente de uitkomsten hiervan kon meenemen in haar Bestuur rapportage. Die analyse en het beleidsplan kreeg de gemeente binnen een week. We hebben de definitieve versie van dit onderzoek (nog) niet mogen ontvangen of inzien. Inmiddels had het Stichtingsbestuur een nieuw beleidsplan gemaakt en dat in september 2023 overhandigd en toegelicht aan de wethouder. Daarbij kwam ook de financiële situatie aan bod. De wethouder stelde zich op het standpunt dat we onze eigen broek moeten ophouden en opperde de suggestie dat exploitatie door een commerciële partij een optie zou zijn. Daarmee ging hij voorbij aan de rapportage die in zijn opdracht was gemaakt. Die had immers duidelijk gemaakt dat de bedrijfsvoering op orde is. Naar mening van het Stichtingsbestuur is de exploitatie van De Borgh met deskundige, ervaren medewerkers op orde en brengt exploitatie door een externe, commerciële partij alleen maar extra kosten en vertrek van vrijwilligers met zich mee.

In oktober 2023 ontvingen we – voor de eerste keer – een verslag van deze bijeenkomst waarin feiten, meningen, interpretaties en onjuistheden door elkaar liepen. We hebben daarop onze reactie gegeven. We hebben toen ook aan de wethouder aangegeven dat wanneer we niet met de wethouder en betrokken ambtenaren over mogelijke oplossingen konden spreken, we de gemeenteraad van Cranendonck zouden uitnodigen om ons verhaal te doen. Daarop ontvingen we geen reactie. Vervolgens horen we van de pers dat er met spoed een vergadering is belegd door de wethouder waarin over De Borgh is gesproken. Over ons, maar zonder ons daarbij. Vervolgens hebben we op verzoek van de gemeente nog diverse keren aanvullende
informatie verstrekt en vragen beantwoord. Ook die gesprekken bleven zonder resultaat. Het Stichtingsbestuur ervaart de houding van de gemeente Cranendonck als allesbehalve constructief en is teleurgesteld over de gang van zaken.